دفترچه محاسبات سازه شامل چه مواردی است؟ 

الف) شناسنامه و اطلاعات عمومی پروژه
در بخش شناسنامه و اطلاعات عمومی پروژه، نام و آدرس دقیق پروژه به همراه کاربری ساختمان درج می‌شود. سپس نام کارفرما، مهندس محاسب، ناظر و مجری قید می‌گردد. تاریخ تهیه و شماره دفترچه نیز ثبت شده و در انتها لیست نقشه‌های مرتبط (معماری، سازه، تأسیسات) با شماره و تاریخ ویرایش آورده می‌شود تا تطابق محاسبات با نقشه‌ها مشخص باشد.

ب) مبانی طراحی و فرضیات اولیه
در بخش مبانی طراحی و فرضیات اولیه، ابتدا آیین‌نامه‌های مرجع مانند استاندارد ۲۸۰۰ ویرایش چهارم، مبحث ششم مقررات ملی، آیین‌نامه بتن ایران (آبا) و مبحث دهم (فولاد) مشخص می‌شود. سپس ضریب اهمیت ساختمان تعیین می‌گردد. در ادامه بر اساس گزارش ژئوتکنیک، منطقه بندی خطر زلزله، شتاب پایه و نوع خاک اعلام می‌شود. بارهای مرده و زنده مطابق مبحث ششم محاسبه شده و در صورت نیاز، بار برف (برای مناطق سردسیر) و فشار باد (برای ساختمان‌های بلند) نیز قید می‌گردد.

ج) مدلسازی و تحلیل سازه
در بخش مدلسازی و تحلیل سازه، ابتدا نام و نسخه نرمافزارهای مورد استفاده مانند ایتبس، سیف، اتوکد یا آباکوس قید میشود. سپس نوع آنالیز انجام شده مشخص میگردد؛ خواه آنالیز استاتیک خطی، دینامیکی طیفی یا تاریخچه زمانی. در ادامه توضیح داده میشود که المانهای سازهای شامل تیر، ستون، بادبند، دیوار برشی و دال چگونه مدلسازی شدهاند. نحوه مدلسازی سازه، شرایط مرزی و نوع تکیه‌گاه‌ها (مثلاً گیردار، مفصلی یا فنر) به روشنی بیان میگردد. در پایان کنترل همگرایی و بررسی خطاهای مدل مانند عدم تطابق هندسه، اتصالات نادرست یا نقص در بارگذاری گزارش میشود.

د) محاسبات بارگذاری
در بخش محاسبات بارگذاری، ابتدا بار مرده شامل وزن تیرها، ستون‌ها، سقف (از نوع تیرچه بلوک، دال بتنی یا کامپوزیت)، کف‌سازی، نما و تاسیسات به صورت دستی یا خودکار محاسبه شده و ارائه می‌شود. سپس بار زنده متناسب با کاربری ساختمان تعیین می‌گردد؛ برای کاربری مسکونی ۱۵۰ کیلوگرم بر مترمربع، برای اداری بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ و برای انباری مقادیر بالاتر در نظر گرفته می‌شود. در پایان ترکیبات بار مطابق آیین‌نامه مانند ۱.۴DL+1.6LL برای حالت بدون زلزله و ترکیبات حاوی زلزله با ضرایب مناسب (مثلاً 1.2DL+1.0LL+1.0EQ) قید می‌گردد.

ه) نتایج تحلیل و کنترل‌های اصلی
در بخش نتایج تحلیل و کنترل‌های اصلی، ابتدا کنترل تغییر مکان افقی سازه (drift) مطابق حد مجاز آیین‌نامه انجام شده و نتایج ارائه می‌شود. سپس پریود سازه محاسبه و با مقدار متناسب با منطقه زلزله‌خیزی پروژه مقایسه می‌گردد. در ادامه نیروی برش پایه حاصل از تحلیل دینامیکی با مقدار حاصل از روش استاتیکی معادل کنترل و تطابق آنها بررسی می‌شود. همچنین کنترل نسبت خمش ـ محوری اعضا (PM Interaction) برای ستون‌ها و دیوارهای برشی انجام می‌گردد. در پایان نیز کنترل جابجایی نسبی طبقات صورت می‌پذیرد تا از عملکرد مناسب سازه در برابر بارهای جانبی اطمینان حاصل شود.

و) طراحی اعضای سازه
در بخش طراحی اعضای سازه، برای قاب‌های بتنی بر اساس آیین‌نامه آبا، آرماتور طولی و عرضی تیرها و ستون‌ها تعیین می‌شود. سپس کنترل تراکم آرماتور، گیرایی و خاموت‌گذاری در منطقه بحرانی انجام شده و در نهایت کنترل برش و پیچش صورت می‌پذیرد. برای قاب‌های فولادی مطابق مبحث دهم، طراحی مقاطع، بادبندها و اتصالات پیچی و جوشی انجام می‌شود. همچنین کنترل کمانش موضعی و کلی و بررسی اتصالات تیر به ستون و ستون به فونداسیون صورت می‌گیرد. در طراحی سقف‌ها، محاسبات تیرچه، بلوک، میلگردهای حرارتی و دال بتنی ارائه می‌گردد. در نهایت برای طراحی پی‌ها (فونداسیون) بر اساس بارهای حداکثری خروجی مدل و گزارش ژئوتکنیک، کنترل نشست، ظرفیت باربری و آرماتورگذاری پی نواری، منفرد یا رادیه انجام می‌شود

ز) مدارک جانبی و ضمائم
در بخش مدارک جانبی و ضمائم، کپی گزارش ژئوتکنیک همراه با پارامترهای اصلی خاک مانند چسبندگی، زاویه اصطکاک داخلی و مدول الاستیسیته ضمیمه می‌شود. سپس خروجی نرم‌افزار به صورت خلاصه و شامل مهم‌ترین نتایج مانند نیروهای حداکثری، جابجایی‌ها و برش پایه ارائه می‌گردد. نقشه‌های موقعیت بادبندها و دیوارهای برشی نیز برای شفافیت بیشتر پیوست می‌شود. در پایان جداول ابعاد و آرماتورها شامل جدول ستون‌ها، تیرها و فونداسیون به همراه مشخصات میلگردهای طولی و عرضی و ابعاد مقاطع درج می‌گردد.

ح) جمع‌بندی و امضا
در بخش جمع‌بندی و امضا، دفترچه محاسبات با تأیید نهایی مهندس محاسب همراه است. ایشان ضمن امضای مستند، شماره نظام مهندسی خود را درج می‌کند. در پایان، مهر مهندس محاسب و تاریخ تکمیل و تأیید دفترچه نیز قید می‌شود.